چکیده: تیلاپیا یک ماهی با پتانسیل بالا جهت پرورش است و باتوجهبه کمبود منابع آبی، میتواند گزینه ای مناسب جهت توسعه آبزیپروری در ایران باشد. جنس نر این ماهی دارای رشد بیشتری است و امروزه، عمدتاً نرسازی این ماهی با استفاده از هورمون صورت میگیرد. استفاده بیش از حد از هورمون، باعث راهیابی غیرقابل کنترل آن به محیطزیست میگردد و از طرفی کارایی آن وابسته به تجربه نیروی کار، مناسب بودن هورمون، نگهداری مناسب آن و موارد دیگر است. همین امر ما را بر آن داشت که در راستای بومی سازی تولید ماهیان مولد ابرنر (YY) تیلاپیا باتوجهبه اهداف آبزی پروری پایدار در ایران قدم برداریم که در آن، با لقاح ماهی ابرنر با ماهیان ماده معمولی، نتاج نر طبیعی (XY) تولید خواهد شد. گام اول این مسیر، به تولید ماهی تیلاپیا ماده با ژنوتیپ XY بهوسیله ماده سازی با هورمون اختصاص دارد که پژوهش حاضر، به گام اول این مسیر پرداخت. این تحقیق در یک دوره 40 روزه صورت گرفت. به لاروهای تازه به تغذیه افتاده از سویه GIFT و دورگه قرمز تایوانی به مدت 30 روز، خوراک حاوی دوزهای 0، 50، 100 و 175 میلی گرم بر کیلوگرم هورمون 17α‐Ethynylestradiol داده شد. پس از اتمام دوره هورمون دهی، ماهیان به مدت 10 روز بیشتر نگهداری شدند و سپس با روش اسکواش بافت گناد، جنسیت فنوتیپی این ماهیان تعیین شد. نسبت جنسی این ماهیان به این روش مشخص گردید و از ماهیان ماده نیز نمونه باله به منظور تعیین جنسیت ژنتیکی تهیه شد. در این پژوهش مشخص شد که ماهیان دورگه قرمز تایوانی بهطور طبیعی دارای نسبت بیشتری از ماهیان نر هستند. همچنین، هر دو نوع ماهی مورد استفاده، بالاترین میزان مادهسازی را در تیمارهای تغذیهشده با دوز 175 میلیگرم بر کیلوگرم نشان دادند، اما تأثیر این هورمون در ماهیان دورگه قرمز تایوانی نسبت به سویه GIFT مشهودتر بود. نشانگر مولکولی در همه ماهیان تیلاپیا 1 گرمی نتوانسته بهطور صحیح و کاملی، جنسیت ژنتیکی را تعیین نماید، اما بر اساس نتایج پیشآزمایش که روی ماهیان بالغ صورت گرفت و همچنین آزمایش اصلی، میتوان نتیجه گرفت که همه نمونههای DNA که با این پرایمر و آزمایش PCR دو باند نشان دادند، قطعاً نر بودند. استفاده از این نشانگر برای تعیین جنسیت در فناوری GMT همچنان اقتصادی است، زیرا برای تشخیص هر ماهی مادهسازی شده در مزرعه باید آزمایش نتاج انجام شود که نیازمند نشانهگذاری و تعیین جنسیتهای فنوتیپی گسترده است. با در نظر گرفتن نرخ بقا و ضریب تبدیل غذایی و مقایسه آنها با پارامترهای رشد، مشاهده شد که برخلاف بسیاری از پژوهش های دیگر، تیمارهای هورمونی در شاخصهایی مثل وزن، نرخ رشد ویژه وزنی، و شاخص وضعیت، عملکرد بهتری نسبت به گروههای شاهد داشتند. ماهیان دورگه قرمز تایوانی، علیرغم اندازه کوچکتر نسبت به ماهیان سویه GIFT در ابتدای دوره، توانستند از نظر رشد به این سویه برسند و نشان دادند که کوچکتر بودن لارو پس از تخمگشایی، لزوماً به معنای رشد کمتر آنها در پایان دوره نیست.
